Każdy terapeuta czy rodzic dziecka z trudnościami w porozumiewaniu się na początku swojej drogi zastanawia się od czego zacząć? Idąc za zamysłem twórców metody PECS na początku należy zastanowić się czego chcę uczyć i dlaczego właśnie te umiejętności są ważne dla danego ucznia? Dobrze jest aby planując pracę powinniśmy mieć wizję dorosłego człowieka, który będzie musiał poradzić sobie w codziennym życiu, dlatego tak ważne jest rozwijanie tych umiejętności, które pozwolą naszemu podopiecznemu na jak najbardziej niezależne i samodzielne funkcjonowanie w przyszłości- znalezienie pracy, budowanie relacji itp.

Jak to zrobić funkcjonalnie?

Niech za przykład posłużą nam kolory. Na ich nauczanie bardzo często stawia się spory nacisk, a później przy stoliku”magluje się” z dzieckiem pokazywanie “niebieskiego klocka”, “różowej lalki”, “zielonego autka”. Zastanówmy się, czy kiedykolwiek w dorosłym życiu ktoś poprosi naszego ucznia o pokazanie różowej lalki? Życie pokazuje również, że nauczanie kolorów na klockach nie zawsze przenosi się na ich rozróżnianie podczas codziennych czynności.

Jak funkcjonalnie moglibyśmy uczyć kolorów? Ubieranie się. Mamy dużo ubrań, każde w innym kolorze. Dziecko może wybierać spośród swojej niebieskiej koszulki, a różowej koszulki siostry. Myjemy zęby, ale każdy z nas, żeby było łatwiej ma inny kolor szczoteczki- to jest sytuacja, w której różnicowanie kolorów może się przydać. Na parkingu stoją dwa jednakowe auta, nasze jest czerwone, a kogoś innego żółte- warto wiedzieć do którego można wsiąść. Załóżmy, że w szkole, domu czy przedszkolu każdy ma określony kolor wieszaka- sytuacja odwieszania kurtki może być także momentem, w którym możemy uczyć. Warto poszukać i zgromadzić funkcjonalne przedmioty, które będą mieć znaczenie dla naszego ucznia i pozwolą mu na rozwijanie nowych umiejętności podczas codziennych aktywności.

Funkcjonalne porozumiewanie się

Podobnie jak nowych umiejętności poznawczych uczmy podczas codziennych aktywności tak samo staramy się nauczać umiejętności społecznych i komunikowania się z otoczeniem. Zwykle, aby zaszła interakcja potrzebne są dwie osoby. Kiedy jedna z nich zwraca się bezpośrednio do drugiej i w rezultacie tej interakcji otrzymuje odpowiedź, która jest nagrodą społeczną czy konkretną to możemy mówić o funkcjonalnym porozumiewaniu się. Udało się osiągnąć cel, np. ciasteczko wówczas, gdy podopieczny wypowiedział słowo, wskazał obrazek lub gest. Dziecko uczy się, że w pewien określony sposób może coś osiągnąć. W tym miejscu pojawia się jedna z przyczyn, dla której się komunikujemy- proszenie. Oprócz proszenia możemy także coś komentować, nazywać, np. po to, aby wciągnąć kogoś w rozmowę, pytać o coś. Dodatkowo nie możemy zapominać o nauczaniu rozumienia naszych komunikatów.

W funkcjonalnym komunikowaniu się chodzi po prostu o to, że różnych umiejętności potrzebnych w życiu uczymy podczas zajęć, czynności codziennych, a nie tylko przy stoliku. Jeśli uczymy dziecko, np. zapinania koszuli, to nie robimy tego kilka razy na zajęciach przy stoliku, ale np. po czy przed gimnastyką, kiedy to konieczna jest zmiana ubrania.

Funkcjonalne polecenie

Kiedy wydajemy dziecku polecenia albo o coś prosimy, to powinno iść za tym konkretne zachowanie, nagroda, konsekwencja. Jeśli proszę np. o przyniesienie talerzyka, to konsekwencją powinno być nałożenie nań jakiegoś smakołyku. Jeśli mówię dziecku, żeby się ubierało, to w konsekwencji wychodzę z nim na zewnątrz – nie ćwiczę tej umiejętności w oderwaniu od rzeczywistości.

Pamiętajmy, ze codzienne sytuacje: jedzenie, toaleta, zabawa, wyjście z domu, zakupy, spacer, oglądanie filmów, gry, załatwianie spraw, rozmaite zajęcia w przedszkolu, domu, czy szkole są najlepszą okazją do uczenia nowych umiejętności poznawczych, a przede wszystkim komunikacyjnych. Nauczanie to nie tylko stolik i krzesełko, ale każdy moment, który dzieje się wokół nas.

Źródlo: Moc komunikacji

Artykuł AAC – na czym polega komunikacja funkcjonalna? pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Komunikacja alternatywna i wspomagająca przeznaczona jest dla osób ze złożonymi trudnościami w porozumiewaniu się, które nie mogą zaspakajać swoich codziennych potrzeb komunikacyjnych. Często są to osoby z rozmaitymi zaburzeniami rozwojowymi, mózgowym porażeniem dziecięcym, różnymi zespołami genetycznymi, autyzmem, afazją, wynikającą z uszkodzeń mózgu po wypadach komunikacyjnych, stwardnieniu zanikowym bocznym, itp.

TRZY GRUPY UŻYTKOWNIKÓW AAC

Grupa ekspresji językowej

Wszystkie osoby, które mają zdolność rozumienia mowy, ale sami nie potrafią się nią posługiwać. Np. dzieci z porażeniem mózgowym, które z powodu dużej spastyczności, ruchów mimowolnych nie są w stanie kontrolować sowich narządów mowy, by czytelnie artykułować dźwięki. Mogą się tutaj znaleźć także osoby z niepełnosprawnością intelektualną czy zaburzeniami językowymi, u których widoczna jest różnica pomiędzy stopniem rozumienia języka a możliwościami ekspresji, np. u osób z zespołem Downa.

Jaki jest cel interwencji AAC?

Główny cel to zapewnienie takiej formy porozumiewania się, która będzie stałym środkiem ekspresji, czyli może być stosowana w różnych sytuacjach przez całe życie. Praca powinna skupiać się na tworzeniu odpowiedniej relacji pomiędzy językiem mówionym, wykorzystywanym w danym środowisku, a alternatywną formą językową potrzebną do ekspresji własnej. Zatem można się oprzeć na nauce rozumieania symboli graficznych oraz na nauce ortografii i czytania.

Grupa wymagająca wsparcia językowego

Grupa ta obejmuje osoby, dla których komunikacja alternatywna jest wprowadzana jako część procesu służącego rozwojowi mowy (dzieci z dysfazją rozwojową, z niepełnosprawnością intelektualną- mowa rozwija się wolniej) oraz osoby, które nauczyły się już mówić, ale słuchacze nadal mają trudności w zrozumieniu artykulacji ( w małej klasie dziecko jest rozumiane i nie korzysta z AAC, ale w pociągu,w ruchliwym sklepie jest nierozumiane- w tych sytuacjach konieczne jest korzystanie z AAC)

Jaki jest cel interwencji AAC?

W przypadku osób z pierwszej podgrupy, AAC ma na celu pobudzenie do rozumienia języka i ekspresji językowej. Forma komunikacji alternatywnej nie jest substytutem mowy, ale “szkieletem” dla jej rozwoju. Główny cel skupia się na określeniu jasnej relacji pomiędzy mową a AAC oraz na eliminowaniu problemów w środowisku związanych z ograniczeniami mowy naturalnej. Osoby z drugiej podgrupy przypominają nieco użytkowników z grupy ekspresji językowej, z tą różnicą, że alternatywne sposoby porozumiewania się nie są ich głównym środkiem komunikacji. Interwencja skupia się tutaj głównie na umiejętności wspomagania mowy, obserwacji rozumienia u partnera konwersacji oraz na wykorzystywaniu rozmaitych strategii i środków w różnych sytuacjach.

Grupa języka alternatywnego

W tej grupie znajdują się osoby korzystające z alternatywnej formy komunikacji jako języka przez całe życie. Jest to też forma języka dla osób, które komunikują się z nimi. Użytkownicy nie mają w ogóle rozwiniętej mowy. Mogą się tu znaleźć osoby z autyzmem, niepełnosprawnością intelektualną, czy osoby z agnozją słuchową.

Jaki jest cel interwencji AAC?

Główny cel interwencji dla tej grupy to zapewnienie warunków, w których dziecko mogłoby się nauczyć rozumienia i posługiwania alternatywną komunikacją bez odwoływania się do języka mówionego. Istotnym elementem jest stworzenie odpowiedniego środowiska, w którym alternatywny sposób porozumiewania się będzie naprawdę funkcjonalny.

Bibliografia: Grycman M., Porozumiewanie się z dziećmi ze złożonymi zaburzeniami komunikacji, Kwidzyn 2014, Tetzchner von S., Wprowadzenie do wspomagających i alternatywnych sposobów porozumiewania się, Warszawa 2002

Artykuł Dla kogo AAC? pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.