Każdy terapeuta czy rodzic dziecka z trudnościami w porozumiewaniu się na początku swojej drogi zastanawia się od czego zacząć? Idąc za zamysłem twórców metody PECS na początku należy zastanowić się czego chcę uczyć i dlaczego właśnie te umiejętności są ważne dla danego ucznia? Dobrze jest aby planując pracę powinniśmy mieć wizję dorosłego człowieka, który będzie musiał poradzić sobie w codziennym życiu, dlatego tak ważne jest rozwijanie tych umiejętności, które pozwolą naszemu podopiecznemu na jak najbardziej niezależne i samodzielne funkcjonowanie w przyszłości- znalezienie pracy, budowanie relacji itp.

Jak to zrobić funkcjonalnie?

Niech za przykład posłużą nam kolory. Na ich nauczanie bardzo często stawia się spory nacisk, a później przy stoliku”magluje się” z dzieckiem pokazywanie “niebieskiego klocka”, “różowej lalki”, “zielonego autka”. Zastanówmy się, czy kiedykolwiek w dorosłym życiu ktoś poprosi naszego ucznia o pokazanie różowej lalki? Życie pokazuje również, że nauczanie kolorów na klockach nie zawsze przenosi się na ich rozróżnianie podczas codziennych czynności.

Jak funkcjonalnie moglibyśmy uczyć kolorów? Ubieranie się. Mamy dużo ubrań, każde w innym kolorze. Dziecko może wybierać spośród swojej niebieskiej koszulki, a różowej koszulki siostry. Myjemy zęby, ale każdy z nas, żeby było łatwiej ma inny kolor szczoteczki- to jest sytuacja, w której różnicowanie kolorów może się przydać. Na parkingu stoją dwa jednakowe auta, nasze jest czerwone, a kogoś innego żółte- warto wiedzieć do którego można wsiąść. Załóżmy, że w szkole, domu czy przedszkolu każdy ma określony kolor wieszaka- sytuacja odwieszania kurtki może być także momentem, w którym możemy uczyć. Warto poszukać i zgromadzić funkcjonalne przedmioty, które będą mieć znaczenie dla naszego ucznia i pozwolą mu na rozwijanie nowych umiejętności podczas codziennych aktywności.

Funkcjonalne porozumiewanie się

Podobnie jak nowych umiejętności poznawczych uczmy podczas codziennych aktywności tak samo staramy się nauczać umiejętności społecznych i komunikowania się z otoczeniem. Zwykle, aby zaszła interakcja potrzebne są dwie osoby. Kiedy jedna z nich zwraca się bezpośrednio do drugiej i w rezultacie tej interakcji otrzymuje odpowiedź, która jest nagrodą społeczną czy konkretną to możemy mówić o funkcjonalnym porozumiewaniu się. Udało się osiągnąć cel, np. ciasteczko wówczas, gdy podopieczny wypowiedział słowo, wskazał obrazek lub gest. Dziecko uczy się, że w pewien określony sposób może coś osiągnąć. W tym miejscu pojawia się jedna z przyczyn, dla której się komunikujemy- proszenie. Oprócz proszenia możemy także coś komentować, nazywać, np. po to, aby wciągnąć kogoś w rozmowę, pytać o coś. Dodatkowo nie możemy zapominać o nauczaniu rozumienia naszych komunikatów.

W funkcjonalnym komunikowaniu się chodzi po prostu o to, że różnych umiejętności potrzebnych w życiu uczymy podczas zajęć, czynności codziennych, a nie tylko przy stoliku. Jeśli uczymy dziecko, np. zapinania koszuli, to nie robimy tego kilka razy na zajęciach przy stoliku, ale np. po czy przed gimnastyką, kiedy to konieczna jest zmiana ubrania.

Funkcjonalne polecenie

Kiedy wydajemy dziecku polecenia albo o coś prosimy, to powinno iść za tym konkretne zachowanie, nagroda, konsekwencja. Jeśli proszę np. o przyniesienie talerzyka, to konsekwencją powinno być nałożenie nań jakiegoś smakołyku. Jeśli mówię dziecku, żeby się ubierało, to w konsekwencji wychodzę z nim na zewnątrz – nie ćwiczę tej umiejętności w oderwaniu od rzeczywistości.

Pamiętajmy, ze codzienne sytuacje: jedzenie, toaleta, zabawa, wyjście z domu, zakupy, spacer, oglądanie filmów, gry, załatwianie spraw, rozmaite zajęcia w przedszkolu, domu, czy szkole są najlepszą okazją do uczenia nowych umiejętności poznawczych, a przede wszystkim komunikacyjnych. Nauczanie to nie tylko stolik i krzesełko, ale każdy moment, który dzieje się wokół nas.

Źródlo: Moc komunikacji

Artykuł AAC – na czym polega komunikacja funkcjonalna? pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Komunikacja alternatywna i wspomagająca przeznaczona jest dla osób ze złożonymi trudnościami w porozumiewaniu się, które nie mogą zaspakajać swoich codziennych potrzeb komunikacyjnych. Często są to osoby z rozmaitymi zaburzeniami rozwojowymi, mózgowym porażeniem dziecięcym, różnymi zespołami genetycznymi, autyzmem, afazją, wynikającą z uszkodzeń mózgu po wypadach komunikacyjnych, stwardnieniu zanikowym bocznym, itp.

TRZY GRUPY UŻYTKOWNIKÓW AAC

Grupa ekspresji językowej

Wszystkie osoby, które mają zdolność rozumienia mowy, ale sami nie potrafią się nią posługiwać. Np. dzieci z porażeniem mózgowym, które z powodu dużej spastyczności, ruchów mimowolnych nie są w stanie kontrolować sowich narządów mowy, by czytelnie artykułować dźwięki. Mogą się tutaj znaleźć także osoby z niepełnosprawnością intelektualną czy zaburzeniami językowymi, u których widoczna jest różnica pomiędzy stopniem rozumienia języka a możliwościami ekspresji, np. u osób z zespołem Downa.

Jaki jest cel interwencji AAC?

Główny cel to zapewnienie takiej formy porozumiewania się, która będzie stałym środkiem ekspresji, czyli może być stosowana w różnych sytuacjach przez całe życie. Praca powinna skupiać się na tworzeniu odpowiedniej relacji pomiędzy językiem mówionym, wykorzystywanym w danym środowisku, a alternatywną formą językową potrzebną do ekspresji własnej. Zatem można się oprzeć na nauce rozumieania symboli graficznych oraz na nauce ortografii i czytania.

Grupa wymagająca wsparcia językowego

Grupa ta obejmuje osoby, dla których komunikacja alternatywna jest wprowadzana jako część procesu służącego rozwojowi mowy (dzieci z dysfazją rozwojową, z niepełnosprawnością intelektualną- mowa rozwija się wolniej) oraz osoby, które nauczyły się już mówić, ale słuchacze nadal mają trudności w zrozumieniu artykulacji ( w małej klasie dziecko jest rozumiane i nie korzysta z AAC, ale w pociągu,w ruchliwym sklepie jest nierozumiane- w tych sytuacjach konieczne jest korzystanie z AAC)

Jaki jest cel interwencji AAC?

W przypadku osób z pierwszej podgrupy, AAC ma na celu pobudzenie do rozumienia języka i ekspresji językowej. Forma komunikacji alternatywnej nie jest substytutem mowy, ale “szkieletem” dla jej rozwoju. Główny cel skupia się na określeniu jasnej relacji pomiędzy mową a AAC oraz na eliminowaniu problemów w środowisku związanych z ograniczeniami mowy naturalnej. Osoby z drugiej podgrupy przypominają nieco użytkowników z grupy ekspresji językowej, z tą różnicą, że alternatywne sposoby porozumiewania się nie są ich głównym środkiem komunikacji. Interwencja skupia się tutaj głównie na umiejętności wspomagania mowy, obserwacji rozumienia u partnera konwersacji oraz na wykorzystywaniu rozmaitych strategii i środków w różnych sytuacjach.

Grupa języka alternatywnego

W tej grupie znajdują się osoby korzystające z alternatywnej formy komunikacji jako języka przez całe życie. Jest to też forma języka dla osób, które komunikują się z nimi. Użytkownicy nie mają w ogóle rozwiniętej mowy. Mogą się tu znaleźć osoby z autyzmem, niepełnosprawnością intelektualną, czy osoby z agnozją słuchową.

Jaki jest cel interwencji AAC?

Główny cel interwencji dla tej grupy to zapewnienie warunków, w których dziecko mogłoby się nauczyć rozumienia i posługiwania alternatywną komunikacją bez odwoływania się do języka mówionego. Istotnym elementem jest stworzenie odpowiedniego środowiska, w którym alternatywny sposób porozumiewania się będzie naprawdę funkcjonalny.

Bibliografia: Grycman M., Porozumiewanie się z dziećmi ze złożonymi zaburzeniami komunikacji, Kwidzyn 2014, Tetzchner von S., Wprowadzenie do wspomagających i alternatywnych sposobów porozumiewania się, Warszawa 2002

Artykuł Dla kogo AAC? pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Terapia miofunkcjonalna bywa czasem promowana jako „coś więcej” niż terapia logopedyczna. Niemniej, obecnie wykorzystuje ją większość logopedów i na jej założeniach są szkoleni. Jest przeznaczona dla osób zdrowych, które mają dysfunkcje narządu orofacjalnego– nie tylko dzieci, ale i dorosłych.

Najczęściej są to pacjenci, którzy są jednocześnie poddawani terapii ortodontycznej. Pacjenci tacy powinni być również konsultowani przez logopedę, ponieważ samo leczenie ortodontyczne może nie przynosić zamierzonych efektów, jeśli pacjent ma również nieprawidłowości w napięciach mięśniowych jamy ustnej i funkcjonowaniu narządu orofacjalnego. Możemy mieć np. nieprawidłowy wzorzec motoryczny języka, czyli sytuację, gdy nie zachowuje on swojej prawidłowej pozycji spoczynkowej, a więc nie jest ułożony na podniebieniu, tylko na przykład jest ciągle tłoczony na zęby. Przez to wytwarza siły, które oddziałują na zęby i tworzy się wada zgryzu. Jeśli taka osoba będzie leczona jedynie ortodontycznie, bez skorygowania pozycji narządów jamy ustnej, po ściągnięciu aparatu, źle ustawiony język ponownie będzie nieprawidłowo oddziaływał na zęby i wada będzie wracać.

Terapia miofuncjonalna, to tak naprawdę bardzo ważny, fundamentalny element całej terapii logopedycznej. Oczywiste jest że zanim logopeda zacznie ćwiczyć z pacjentem wywoływanie głosek, w pierwszym kroku musi najpierw uporządkować strukturę mięśniową w narządzie orofacjalnym i zachować właściwy balans mięśniowy. Panuje mit mówiący, że praca nad mięśniami to mioterapia, a nad wymową to logopedia, natomiast tak naprawdę jest to połączone i stanowi całość. Jeżeli praca mięśni nie jest uporządkowana, to nie będą one wiedziały jak właściwie poruszać się do artykulacji.

Prawidłowe postawy jamy ustnej

W prawidłowej postawie jamy ustnej (good oral posture) wyróżniamy prawidłową pozycję spoczynkową języka, warg i żuchwy. Są one ze sobą powiązane, ponieważ jeśli postawa jednego z tych elementów będzie nieprawidłowa, będzie pociągała za sobą resztę.

Prawidłowa postawa jamy ustnej zakłada, że wargi są ze sobą zetknięte, zęby delikatnie złożone, a język leży na podniebieniu twardym, schowany za górny łuk zębowy.

To warunkuje prawidłowe oddychanie, żucie, połykanie, a w konsekwencji także wymowę oraz prawidłowy rozwój zgryzu.

Praca z logopedą

Zgłaszając się na terapię logoopedyczną w pierwszej kolejności wykonywana jest diagnostyka. Logopeda sprawdza sprawność elementów narządu orofacjalnego, czyli ocenia jak funkcjonuje podniebienie miękkie, wargi, żuchwa i język. Sprawdza także, czy nie ma asymetrii oraz problemów w postaci nieprawidłowego napięcia mięśniowego. Każdą z tych części rozbija na poszczególne funkcje mięśni i sprawdza, czy mają one takie kompetencje, jakie powinny mieć do zachowania prawidłowych pozycji.

Następnie oceniane jest jak te narządy współpracują podczas funkcji narządu, czyli sprawdzane jest np. co się dzieje z wargami, żuchwą, czy językiem podczas przełykania, gryzienia, żucia, czy oddychania, a na koniec jak one funkcjonują podczas artykulacji głosek. Na wizycie diagnostycznej pacjent ma za zadanie również spożywać jedzenie i picie o różnych konsystencjach tak, aby terapeuta mógł zaobserwować czynności połykania i żucia w naturalnych sytuacjach.

Po wizycie konsultacyjnej i postawieniu diagnozy można przejść do terapii. Zawsze zaczyna się ona od pracy nad mięśniami, czyli początek „mioterapii” to nauka prawidłowego oddychania i pozycji spoczynkowej jamy ustnej. Jest to przeprowadzane symultanicznie. Terapia polega na wykonywaniu różnych ćwiczeń, które ulepszają sprawność poszczególnych mięśni narządu orofacjalnego. Dopiero, gdy balans mięśniowy jest zachowany, przystępujemy do terapii połykania, gryzienia oraz żucia. Kiedy te funkcje są opracowane ostatnim elementem terapii logopedycznej jest korekta głosek.

Źródła; Katarzyna Miszczak

Artykuł Terapia miofunkcjonalna pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Zaburzenia Przetwarzania Słuchowego (APD) lub inaczej Centralne Zaburzenia Przetwarzania Słuchowego (CAPD) dotyczy zaburzeń w funkcjonowaniu zmysłu słuchu, które jest przyczyną nieprawidłowości na poziomie centralnego układu nerwowego, z jednoczesnym stwierdzeniem prawidłowej budowy ucha i pracy części obwodowej. Dlatego właśnie postawienie prawidłowej diagnozy jest o wiele trudniejsze w przypadku występowania APD. Nierzadko rodzice przechodzą długą drogę i wędrują od drzwi do drzwi lekarzy, jak i różnych terapeutów.

Inną przyczyną utrudnień w rozpoznaniu tej nieprawidłowości jest fakt, że badania weryfikujące przetwarzanie słuchowe jest przeprowadzane w Polsce najwcześniej w wieku 4 lat, a w profilaktyce i okresowych badaniach kontrolnych nie występuje wcale.

Czym objawia się APD?

Zawsze występują zaburzenia w rozumieniu mowy. Dziecko nie jest w stanie przetwarzać prawidłowo mowy, przez co wypowiedź może stać się niezrozumiała. Nie będzie to dotyczyło wszystkich dźwięków, dlatego zaobserwujemy dużą zmienność w zakresie rozumienia mowy, co przebiega zupełnie inaczej w przypadku głuchoty lub niedosłuchu. Rozwój mowy jest opóźniony, zasób słownictwa jest ubogi, podobnie jak umiejętność formułowania wypowiedzi i prowadzenia dialogu – naturalna konsekwencja występowania znaczących trudności z percepcją słuchową. Nauka pisania i czytania jest dla dziecka wyzwaniem i wymaga od niego większego wysiłku. Objawem, który nasila się wraz ze wzrostem potrzeb związanych z utrzymywaniem i inicjowaniem interakcji, są trudności emocjonalno – społeczne. Nieustanne i powtarzające się problemy z „nadążaniem” za rówieśnikami stają się nierzadko przyczyną występowania frustracji oraz rezygnowania z kontaktów społecznych.

Możemy podejrzewać u dziecka Zaburzenia Przetwarzania Słuchowego, gdy zaobserwujemy również takie objawy jak:

trudności z różnicowaniem głosek (dźwięczna – bezdźwięczna)

problemy z koncentracją

trudność z lokalizowaniem źródła głosu

bóle głowy i poczucie zmęczenia po przebywaniu w głośnym miejscu

W procesie diagnostycznym w kierunku stwierdzenia Zaburzenia Przetwarzania Słuchowego, poza logopedą i psychologiem, bierze również udział lekarz audiolog, który ostatecznie potwierdza lub wyklucza występowanie tej przypadłości, która nierzadko jest mylona z zespołem nadpobudliwości z deficytem uwagi. Poprawne postawienie diagnozy jest kluczem do podjęcia działań terapeutycznych, które mogą, przez tworzenie się nowych połączeń nerwowych, poprawić funkcjonowanie w układzie słuchowym. Najczęściej stosuje się terapię metodą Neuroflow, Johansena, Tomatisa lub Warnkego.

Źródła: Neuromind, Neuroflow ATS

Artykuł Zaburzenia przetwarzania słuchowego APD pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.