Rozwój społeczny dziecka to fascynujący proces, który towarzyszy mu od samego początku jego życia. W tym dynamicznym cyklu pierwszymi fundamentami są rodzina i najbliższe otoczenie, tworzące właściwe warunki do kształtowania pierwszych relacji społecznych. Kluczowym etapem tego rozwoju jest jednak moment, kiedy pociecha wchodzi w kontakt z grupą rówieśniczą. To właśnie podczas tej interakcji podopieczny zdobywa wiedzę na temat punktu widzenia innych. Odkrywa też zasady i normy obowiązujące w konkretnej grupie i stopniowo zdaje sobie sprawę z konieczności ich przestrzegania.

Dziecko w grupie – co warto wiedzieć?

Okres przedszkolny to czas wyjątkowy w życiu każdego dziecka, pełen możliwości i intensywnego nabywania nowych umiejętności społecznych, które stanowią klucz do udziału we wspólnej zabawie i interakcjach z rówieśnikami. Jest to etap, w którym dziecko staje w obliczu wyzwań, nierzadko wykraczając poza swoją własną strefę komfortu np. przedszkolak, żeby dołączyć do wspólnego świata zabawy, może podzielić się zabawkami z rówieśnikami, co stanowi swoiste wyjście poza granice jego dotychczasowego postrzegania świata.

Okres przedszkolny to moment, w którym dziecko zaczyna odkrywać, że aby być akceptowanym i cieszyć się towarzystwem innych, trzeba brać pod uwagę potrzeby i perspektywy rówieśników. W miarę, jak dorasta, oczekuje się od niego coraz większej zgodności z obowiązującymi normami społecznymi. Mowa tutaj o naturalnym procesie, w którym dziecko stopniowo przyswaja wartości i zasady, które panują w konkretnej grupie społecznej. Bardzo ważne jest to, żeby normy te nie były przestrzegane jako uciążliwy obowiązek, lecz jako fundament budujący relacje społeczne i rozwijający tożsamość.

Korzyści bycia częścią grupy

Bycie częścią grupy stanowi źródło zaspokojenia wielu podstawowych potrzeb. Warto wymienić tutaj choćby poczucie przynależności, dzięki któremu dziecko czuje się ważne i akceptowane przez innych. To też zapewnia bezpieczeństwo, gdyż w grupie można liczyć na wsparcie i ochronę.

Co więcej, uczestnictwo w grupie przyczynia się do budowania szacunku i uznania, co kształtuje poczucie własnej wartości. Przynależność do grupy otwiera też drzwi do nawiązywania głębszych relacji emocjonalnych — pozwala dziecku lepiej rozumieć siebie i innych w atmosferze pełnej akceptacji oraz zrozumienia. To natomiast stwarza solidne podstawy dla dalszego rozwoju społecznego i emocjonalnego pociechy, co wpłynie na jej przyszłość.

Najskuteczniejsze sposoby pracy nad normami społecznymi

Normy społeczne stanowią istotny element kształtowania tożsamości i relacji społecznych. Skuteczna praca nad nimi może znacząco wpłynąć na rozwój dzieci. W tym kontekście bardzo przydatny okazuje się Trening Umiejętności Społecznych. Mowa tutaj o jednej z form pracy nad normami społecznymi.

Trening umiejętności społecznych to jeden z najskuteczniejszych narzędzi w pracy nad normami społecznymi. Dzięki niemu łatwiej jest dzieciom nawiązywać i podtrzymywać relacje z rówieśnikami czy dorosłymi. Pociecha, która opanowała te umiejętności, łatwiej odnajduje się w grupie i staje się bardziej świadoma społecznie. Wszystko to stanowi klucz do zrozumienia i przestrzegania norm.

Artykuł Jak pracować nad normami społecznymi? pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Jednym z pierwszych zauważalnych objawów zaburzeń opozycyjno-buntowniczych są agresywne zachowania u dzieci – nieadekwatne do wieku wybuchy złości. Dzieci te często mają trudności z samoregulacją emocji, co prowadzi do intensywnych reakcji, opartych na agresji słownej lub fizycznej. Zespół opozycyjno-buntowniczy manifestuje się silną złością, nieproporcjonalną do sytuacji, co utrudnia radzenie sobie z takimi zachowaniami.

Opór wobec autorytetów i reguł

Dzieci i młodzież z zaburzeniami opozycyjno-buntowniczymi często wykazują opór wobec zadań oraz naruszanie ustalonych reguł. Zachowania opozycyjno-buntownicze obejmują nieposłuszeństwo i brak szacunku wobec autorytetów, co może prowadzić do problemów w relacjach społecznych i edukacyjnych. Nadwrażliwość na krytykę i skłonność do usprawiedliwiania własnych błędów, jednocześnie obwiniając innych, są typowe dla tego zaburzenia.

Przyczyny zaburzeń opozycyjno-buntowniczych

Przyczyny zaburzeń opozycyjno-buntowniczych są złożone i mogą obejmować czynniki genetyczne, biologiczne oraz czynniki środowiskowe. Wczesne doświadczenia życiowe, takie jak trudności w relacjach rodzinnych, przemoc domowa, czy brak stabilności emocjonalnej mogą przyczyniać się do rozwoju tych zaburzeń. Zrozumienie tych przyczyn jest kluczowe dla efektywnej interwencji, wy wiedzieć jak wspierać dzieci i młodzież.

Konsekwencje ignorowania zaburzeń opozycyjno-buntowniczych

Niepodjęcie odpowiednich działań wobec zachowań buntowniczych u dzieci może prowadzić do rozwoju poważnych zaburzeń osobowości w przyszłości. Poważne zaburzenia zachowania u dzieci mogą eskalować do poważniejszych problemów w dorosłym życiu. Wsparcie terapeutyczne, takie jak terapia indywidualna, trening radzenia sobie z agresją oraz nauka umiejętności społecznych, są kluczowe w pracy nad poprawą zachowań dzieci z tymi zaburzeniami. Terapia zachowań opozycyjno-buntowniczych to nie tylko proces dziecka – rodzice oraz wychowawcy powinni być wspierani w procesie edukacyjnym, aby efektywnie i równolegle pracować nad problemami.

Diagnoza zaburzeń opozycyjno-buntowniczych

Diagnoza zaburzeń opozycyjno-buntowniczych jest pierwszym krokiem do skutecznej interwencji. Rozpoznanie zaburzeń opozycyjno-buntowniczych zwykle wymaga współpracy z psychologiem dziecięcym lub psychiatrą. Wsparcie psychologiczne, terapia rodzinna, a czasem farmakoterapia, są fundamentem w pracy nad poprawą zachowań i relacji społecznych dzieci dotkniętych tymi zaburzeniami. Edukacja rodziców i otoczenia dziecka jest niezbędna w tworzeniu wspierającego środowiska, które pozwoli na efektywne przeciwdziałanie i leczenie.

Strategie terapeutyczne i interwencje

Efektywne strategie terapeutyczne obejmują terapię poznawczo-behawioralną (CBT), terapię rodzinną oraz interwencje szkolne. Terapia zaburzeń opozycyjno-buntowniczych często koncentruje się na nauce samoregulacji emocji i zachowań. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga dzieciom zrozumieć i zmieniać negatywne wzorce myślowe i zachowania, natomiast terapia rodzinna skupia się na poprawie dynamiki rodzinnej i komunikacji. Interwencje szkolne mogą obejmować współpracę z nauczycielami w celu opracowania planów wsparcia behawioralnego, co jest szczególnie ważne, gdy mamy do czynienia z zaburzeniami opozycyjno-buntowniczymi w szkole.

Na terapii warto zwrócić uwagę na to, jak umiejętności społeczne dzieci z zaburzeniami mogą być rozwijane. Niezwykle pomocny jest w tym trening umiejętności społecznych, który pomaga radzić sobie z tym zaburzeniem zarówno dziecku jak i dorosłemu.

Artykuł Zachowania opozycyjno – buntownicze u dzieci pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Dlaczego trening społeczny jest ważny?

Umiejętności społeczne pomagają w nawiązywaniu przyjaźni i w budowaniu trwałych związków. Ułatwiają funkcjonowanie w szkole, a potem w pracy, ale też w codziennych, życiowych sytuacjach. Badania dowodzą, że prawidłowy rozwój kompetencji społecznych w dzieciństwie zwiększa możliwości poznawcze. Dzięki temu dziecko ma lepsze wyniki w nauce, a w przyszłości lepiej radzi sobie w życiu zawodowym.

Początkowo dziecko uczy się wzorców zachowań od rodziców. Później także od rówieśników i innych dorosłych, np. opiekunów w przedszkolu. Dzieci często uczą się przez obserwację i naśladowanie — reagują na to, co widzą w zachowaniu rodziców i starają się naśladować ich zachowania, reakcje emocjonalne i sposób komunikacji. W miarę, jak pociechy rosną, interakcje z rówieśnikami stają się coraz ważniejsze. W grupie rówieśników dzieci uczą się, jak komunikować się, rozwiązywać konflikty i reagować na rozmaite sytuacje społeczne. To wszystko wpływa na rozwijanie umiejętności społecznych.

Rola pedagoga w rozwijaniu się dziecka

W tym procesie socjalizacji trener umiejętności społecznych ma do odegrania bardzo ważną rolę. Relacja z nim może być dla dziecka pierwszą ważną więzią z osobą dorosłą spoza rodziny. Ma ona fundamentalny wpływ na to, jak dziecko będzie widziało same siebie w społeczeństwie. Według badań naukowych to właśnie w relacji z pedagogiem dziecko może znaleźć wsparcie, zrozumienie i pozytywną afirmację — wszystko to przyczyni się do wzrostu jego poczucia wartości i samooceny.

Treningi umiejętności społecznych są jeszcze istotniejsza dla tych dzieci, którym trudniej nawiązywać relacje. Skorzystają na nim zwłaszcza młodzież i dzieci, które:

• są „nieśmiałe” lub mało asertywne
• urządzenia mobilne przedkładają nad zabawę z rówieśnikami
• mają problem z opanowaniem emocji lub są nadpobudliwe
• od dorosłych słyszą głównie negatywne komunikaty
• mają ograniczone kontakty społeczne, gdyż na przykład nie chodziły do przedszkola bądź nie mają rodzeństwa czy często chorują

Jak wygląda Trening Umiejętności Społecznych?

TUSy prowadzone są przez psychologów lub pedagogów, którzy kompetencje trenera rozwinęli na specjalistycznym kursie, który kompleksowo przygotował ich do prowadzenia zajęć z dziećmi i młodzieżą.

Jak to wygląda w praktyce?

Trening zaczyna się od postawienia diagnozy, które kompetencje społeczne sprawiają dziecku kłopot i na które należy kłaść największy nacisk podczas zajęć. W formie zabawy trener angażuje wszystkich uczestników do działania w grupie. Obserwuje dziecko, jego interakcje z innymi, pyta o jego samopoczucie i komfort. Do ćwiczeń stosuje pomoce z TUS takie jak: plansze, układanki, komiksy, gry i karty pracy. Popularne gry to min.

Odgrywanie ról

W parach lub grupach dzieci odgrywają scenki i sytuacje społeczne. Mogą one przedstawiać konflikt, np. sytuację, kiedy wszystkie dzieci chcą się bujać, ale na placu zabaw jest tylko jedna huśtawka. Scenki dostosowane są do wieku uczestników.

Jakie to emocje?

Dzieci dostają zdjęcia lub rysunki twarzy, wyrażających różne emocje: radość, smutek, zdziwienie. Trener prosi aby prawidłowo je nazwały i porozmawiały o tym, co może je wywoływać.

Emocjonalne kalambury

Dzieci w dowolny, niewerbalny sposób pokazują różne uczucia: ekscytację, strach, zniecierpliwienie. Zadaniem pozostałych uczestników jest zgadnąć, co czuje ich kolega.

Modelowanie

Ćwiczenie kształtujące empatię, uwielbiane przez maluchy. Dzieci naśladują ruchy trenera lub innej, wyznaczonej osoby. Mogą też w parach pobawić się w lustro: jedno dziecko się porusza, drugie je kopiuje, po czym się zamieniają.

Przez cały czas treningu trener obserwuje, jak dziecko komunikuje się i współpracuje z innymi, jak wyraża poszczególne emocje. Po każdym ćwiczeniu pyta o to, co czuło podczas wykonywania zadania. Na koniec podsumowuje postępy dziecka i mówi nad czym jeszcze trzeba popracować.

Artykuł Po co nam umiejętności społeczne? pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Każdy terapeuta czy rodzic dziecka z trudnościami w porozumiewaniu się na początku swojej drogi zastanawia się od czego zacząć? Idąc za zamysłem twórców metody PECS na początku należy zastanowić się czego chcę uczyć i dlaczego właśnie te umiejętności są ważne dla danego ucznia? Dobrze jest aby planując pracę powinniśmy mieć wizję dorosłego człowieka, który będzie musiał poradzić sobie w codziennym życiu, dlatego tak ważne jest rozwijanie tych umiejętności, które pozwolą naszemu podopiecznemu na jak najbardziej niezależne i samodzielne funkcjonowanie w przyszłości- znalezienie pracy, budowanie relacji itp.

Jak to zrobić funkcjonalnie?

Niech za przykład posłużą nam kolory. Na ich nauczanie bardzo często stawia się spory nacisk, a później przy stoliku”magluje się” z dzieckiem pokazywanie “niebieskiego klocka”, “różowej lalki”, “zielonego autka”. Zastanówmy się, czy kiedykolwiek w dorosłym życiu ktoś poprosi naszego ucznia o pokazanie różowej lalki? Życie pokazuje również, że nauczanie kolorów na klockach nie zawsze przenosi się na ich rozróżnianie podczas codziennych czynności.

Jak funkcjonalnie moglibyśmy uczyć kolorów? Ubieranie się. Mamy dużo ubrań, każde w innym kolorze. Dziecko może wybierać spośród swojej niebieskiej koszulki, a różowej koszulki siostry. Myjemy zęby, ale każdy z nas, żeby było łatwiej ma inny kolor szczoteczki- to jest sytuacja, w której różnicowanie kolorów może się przydać. Na parkingu stoją dwa jednakowe auta, nasze jest czerwone, a kogoś innego żółte- warto wiedzieć do którego można wsiąść. Załóżmy, że w szkole, domu czy przedszkolu każdy ma określony kolor wieszaka- sytuacja odwieszania kurtki może być także momentem, w którym możemy uczyć. Warto poszukać i zgromadzić funkcjonalne przedmioty, które będą mieć znaczenie dla naszego ucznia i pozwolą mu na rozwijanie nowych umiejętności podczas codziennych aktywności.

Funkcjonalne porozumiewanie się

Podobnie jak nowych umiejętności poznawczych uczmy podczas codziennych aktywności tak samo staramy się nauczać umiejętności społecznych i komunikowania się z otoczeniem. Zwykle, aby zaszła interakcja potrzebne są dwie osoby. Kiedy jedna z nich zwraca się bezpośrednio do drugiej i w rezultacie tej interakcji otrzymuje odpowiedź, która jest nagrodą społeczną czy konkretną to możemy mówić o funkcjonalnym porozumiewaniu się. Udało się osiągnąć cel, np. ciasteczko wówczas, gdy podopieczny wypowiedział słowo, wskazał obrazek lub gest. Dziecko uczy się, że w pewien określony sposób może coś osiągnąć. W tym miejscu pojawia się jedna z przyczyn, dla której się komunikujemy- proszenie. Oprócz proszenia możemy także coś komentować, nazywać, np. po to, aby wciągnąć kogoś w rozmowę, pytać o coś. Dodatkowo nie możemy zapominać o nauczaniu rozumienia naszych komunikatów.

W funkcjonalnym komunikowaniu się chodzi po prostu o to, że różnych umiejętności potrzebnych w życiu uczymy podczas zajęć, czynności codziennych, a nie tylko przy stoliku. Jeśli uczymy dziecko, np. zapinania koszuli, to nie robimy tego kilka razy na zajęciach przy stoliku, ale np. po czy przed gimnastyką, kiedy to konieczna jest zmiana ubrania.

Funkcjonalne polecenie

Kiedy wydajemy dziecku polecenia albo o coś prosimy, to powinno iść za tym konkretne zachowanie, nagroda, konsekwencja. Jeśli proszę np. o przyniesienie talerzyka, to konsekwencją powinno być nałożenie nań jakiegoś smakołyku. Jeśli mówię dziecku, żeby się ubierało, to w konsekwencji wychodzę z nim na zewnątrz – nie ćwiczę tej umiejętności w oderwaniu od rzeczywistości.

Pamiętajmy, ze codzienne sytuacje: jedzenie, toaleta, zabawa, wyjście z domu, zakupy, spacer, oglądanie filmów, gry, załatwianie spraw, rozmaite zajęcia w przedszkolu, domu, czy szkole są najlepszą okazją do uczenia nowych umiejętności poznawczych, a przede wszystkim komunikacyjnych. Nauczanie to nie tylko stolik i krzesełko, ale każdy moment, który dzieje się wokół nas.

Źródlo: Moc komunikacji

Artykuł AAC – na czym polega komunikacja funkcjonalna? pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Komunikacja alternatywna i wspomagająca przeznaczona jest dla osób ze złożonymi trudnościami w porozumiewaniu się, które nie mogą zaspakajać swoich codziennych potrzeb komunikacyjnych. Często są to osoby z rozmaitymi zaburzeniami rozwojowymi, mózgowym porażeniem dziecięcym, różnymi zespołami genetycznymi, autyzmem, afazją, wynikającą z uszkodzeń mózgu po wypadach komunikacyjnych, stwardnieniu zanikowym bocznym, itp.

TRZY GRUPY UŻYTKOWNIKÓW AAC

Grupa ekspresji językowej

Wszystkie osoby, które mają zdolność rozumienia mowy, ale sami nie potrafią się nią posługiwać. Np. dzieci z porażeniem mózgowym, które z powodu dużej spastyczności, ruchów mimowolnych nie są w stanie kontrolować sowich narządów mowy, by czytelnie artykułować dźwięki. Mogą się tutaj znaleźć także osoby z niepełnosprawnością intelektualną czy zaburzeniami językowymi, u których widoczna jest różnica pomiędzy stopniem rozumienia języka a możliwościami ekspresji, np. u osób z zespołem Downa.

Jaki jest cel interwencji AAC?

Główny cel to zapewnienie takiej formy porozumiewania się, która będzie stałym środkiem ekspresji, czyli może być stosowana w różnych sytuacjach przez całe życie. Praca powinna skupiać się na tworzeniu odpowiedniej relacji pomiędzy językiem mówionym, wykorzystywanym w danym środowisku, a alternatywną formą językową potrzebną do ekspresji własnej. Zatem można się oprzeć na nauce rozumieania symboli graficznych oraz na nauce ortografii i czytania.

Grupa wymagająca wsparcia językowego

Grupa ta obejmuje osoby, dla których komunikacja alternatywna jest wprowadzana jako część procesu służącego rozwojowi mowy (dzieci z dysfazją rozwojową, z niepełnosprawnością intelektualną- mowa rozwija się wolniej) oraz osoby, które nauczyły się już mówić, ale słuchacze nadal mają trudności w zrozumieniu artykulacji ( w małej klasie dziecko jest rozumiane i nie korzysta z AAC, ale w pociągu,w ruchliwym sklepie jest nierozumiane- w tych sytuacjach konieczne jest korzystanie z AAC)

Jaki jest cel interwencji AAC?

W przypadku osób z pierwszej podgrupy, AAC ma na celu pobudzenie do rozumienia języka i ekspresji językowej. Forma komunikacji alternatywnej nie jest substytutem mowy, ale “szkieletem” dla jej rozwoju. Główny cel skupia się na określeniu jasnej relacji pomiędzy mową a AAC oraz na eliminowaniu problemów w środowisku związanych z ograniczeniami mowy naturalnej. Osoby z drugiej podgrupy przypominają nieco użytkowników z grupy ekspresji językowej, z tą różnicą, że alternatywne sposoby porozumiewania się nie są ich głównym środkiem komunikacji. Interwencja skupia się tutaj głównie na umiejętności wspomagania mowy, obserwacji rozumienia u partnera konwersacji oraz na wykorzystywaniu rozmaitych strategii i środków w różnych sytuacjach.

Grupa języka alternatywnego

W tej grupie znajdują się osoby korzystające z alternatywnej formy komunikacji jako języka przez całe życie. Jest to też forma języka dla osób, które komunikują się z nimi. Użytkownicy nie mają w ogóle rozwiniętej mowy. Mogą się tu znaleźć osoby z autyzmem, niepełnosprawnością intelektualną, czy osoby z agnozją słuchową.

Jaki jest cel interwencji AAC?

Główny cel interwencji dla tej grupy to zapewnienie warunków, w których dziecko mogłoby się nauczyć rozumienia i posługiwania alternatywną komunikacją bez odwoływania się do języka mówionego. Istotnym elementem jest stworzenie odpowiedniego środowiska, w którym alternatywny sposób porozumiewania się będzie naprawdę funkcjonalny.

Bibliografia: Grycman M., Porozumiewanie się z dziećmi ze złożonymi zaburzeniami komunikacji, Kwidzyn 2014, Tetzchner von S., Wprowadzenie do wspomagających i alternatywnych sposobów porozumiewania się, Warszawa 2002

Artykuł Dla kogo AAC? pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Nie wszyscy jednak potrafią komunikować się niewerbalnie. Wiemy, jak wielką trudność może to stanowić dla dzieci ze spektrum autyzmu. Wynika to przede wszystkim z tego, że osoby z autyzmem mają trudność w odczytywaniu tego, co druga osoba przekazuje, że wysyła jakiekolwiek komunikaty. Jeśli dziecko nie wie, że różne gesty wysyłane przez ciało służą komunikacji, nie będzie na nie zwracało uwagi ani doszukiwało się w nich żadnego sensu. Niestety, jeśli nie wiedzą jak inaczej pokazać gestem, czy symbolem to, czego pragną, bywa, że kończy się na trudnych zachowaniach- krzyk, bicie, płacz – wynikające przede wszystkim z niezrozumienia komunikatu.

Dlaczego komunikacja niewerbalna jest tak ważna?

Czasem zdarza się, że dziecko, które się nie komunikuje może przyzwyczaić swoich opiekunów do tego, ze będą podejmować za nie decyzje. Dziecko szybko uczy się, że jego potrzeby będą zaspokojone zanim zdąży o nich powiedzieć. W takim układzie- po co się komunikować? Tymczasem trudności w komunikowaniu się niewerbalnym mogą znacznie opóźniać cały rozwój komunikacji, utrudniając dzieciom wymiany społeczne z innymi ludźmi, prowadząc dalej do trudności w zdobywaniu wiedzy.

Jak zatem zwiększać komunikaty niewerbalne u dziecka?

Nie wyręczaj!

Pozostaw dziecku przestrzeń do tego, aby starało się używać swoich rąk, oczu, wyrazów twarzy i dźwięków do zakomunikowania Ci swoich potrzeb. Zastanów się, które z codziennych aktywności mogą bardziej zaangażować dziecko- zabawa, posiłek, czytanie a może spacer? Pomyśl, czy możesz dawać dziecku po kawałku owocu, aby mogło częściej dopominać się o niego, a może będziesz wręczać po jednym klocku, puzzlu? Umieść zabawkę, jedzenie coś atrakcyjnego w zasięgu wzroku dziecka, ale tak by nie mogło dosięgnąć- z pewnością będzie próbowało pokazać Ci, jak bardzo tego chce. A może zaangażujesz dziecko w otwieranie różnych pojemników, słoików, czy innych domowych aktywności -będzie mogło wtedy poprosić Cię o pomoc.

Daj dziecku czas

Pewne rzeczy wymagają czasu. Dorosłym trudno jest czekać i milczeć, ale to naprawdę potrafi zdziałać cuda. Zatem poczekaj na wskazówkę dziecka zanim dasz mu to, czego chce. Być może dziecko nauczy się częściej patrzeć, a może posłuży się jakimś gestem lub dźwiękiem. Poczekaj na tę wskazówkę! Jeśli jednak dziecko krzyczy i jest sfrustrowane daj mu wybór zanim się zezłości. Jeśli natomiast dziecko jest bierne i nic nie robi, weź przedmiot, który chce i zaoferuj mu. Jeśli po niego sięgnie, powiedz: “O, chcesz króliczka, autko…itd.” i daj mu go. W ten sposób malec nauczy się, że gestem sięgania może coś zakomunikować!

Dawaj dużo okazji do trenowania

Dzieci z trudnościami rozwojowymi potrzebują często o wiele więcej powtórzeń i praktyki, aby nauczyć się nowych umiejętności. Zatem staraj się tak organizować czas, aby dziecko mogło komunikować swoje potrzeby. Nie ignoruj potrzeb dziecka, staraj się odczytywać i nadawać sens wszystkim komunikatom, jakie do Ciebie wysyła. Rób przerwy podczas aktywności, stwarzaj takie sytuacje aby dziecko domagało się Twojej pomocy.

Daj sobie czas

Wiadomo, że z reguły chcielibyśmy, aby dziecko w mig pojmowało, o co nam chodzi, czego od niego chcemy. Niemniej jednak nie poddawaj się, kiedy tak nie jest. Bądź wytrwały i z uporem nauczaj wybranych przez Ciebie gestów, komunikatów. Jeśli dziecko nauczy się komunikować swoje potrzeby wiele sytuacji stanie się łatwiejszych.

W codziennych działaniach pamiętaj, aby zawsze być na poziomie dziecka, najlepiej gdybyście byli zwróceni do siebie twarzą w twarz, co jest istotne przy budowaniu kontaktu wzrokowego. Aby łatwiej było uczyć się komunikacji niewerbalnej przerysowuj gesty, mimikę podkreślaj je wykonuj nieco przesadnie. Nie zapominaj o tym, aby mówić do dziecka, wzbogacaj mowę ciała swoją i dziecka prostymi słowami.

Zródło: Moc komunikacji

Artykuł Komunikacja niewerbalna – jak ją poprawić? pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Terapia miofunkcjonalna bywa czasem promowana jako „coś więcej” niż terapia logopedyczna. Niemniej, obecnie wykorzystuje ją większość logopedów i na jej założeniach są szkoleni. Jest przeznaczona dla osób zdrowych, które mają dysfunkcje narządu orofacjalnego– nie tylko dzieci, ale i dorosłych.

Najczęściej są to pacjenci, którzy są jednocześnie poddawani terapii ortodontycznej. Pacjenci tacy powinni być również konsultowani przez logopedę, ponieważ samo leczenie ortodontyczne może nie przynosić zamierzonych efektów, jeśli pacjent ma również nieprawidłowości w napięciach mięśniowych jamy ustnej i funkcjonowaniu narządu orofacjalnego. Możemy mieć np. nieprawidłowy wzorzec motoryczny języka, czyli sytuację, gdy nie zachowuje on swojej prawidłowej pozycji spoczynkowej, a więc nie jest ułożony na podniebieniu, tylko na przykład jest ciągle tłoczony na zęby. Przez to wytwarza siły, które oddziałują na zęby i tworzy się wada zgryzu. Jeśli taka osoba będzie leczona jedynie ortodontycznie, bez skorygowania pozycji narządów jamy ustnej, po ściągnięciu aparatu, źle ustawiony język ponownie będzie nieprawidłowo oddziaływał na zęby i wada będzie wracać.

Terapia miofuncjonalna, to tak naprawdę bardzo ważny, fundamentalny element całej terapii logopedycznej. Oczywiste jest że zanim logopeda zacznie ćwiczyć z pacjentem wywoływanie głosek, w pierwszym kroku musi najpierw uporządkować strukturę mięśniową w narządzie orofacjalnym i zachować właściwy balans mięśniowy. Panuje mit mówiący, że praca nad mięśniami to mioterapia, a nad wymową to logopedia, natomiast tak naprawdę jest to połączone i stanowi całość. Jeżeli praca mięśni nie jest uporządkowana, to nie będą one wiedziały jak właściwie poruszać się do artykulacji.

Prawidłowe postawy jamy ustnej

W prawidłowej postawie jamy ustnej (good oral posture) wyróżniamy prawidłową pozycję spoczynkową języka, warg i żuchwy. Są one ze sobą powiązane, ponieważ jeśli postawa jednego z tych elementów będzie nieprawidłowa, będzie pociągała za sobą resztę.

Prawidłowa postawa jamy ustnej zakłada, że wargi są ze sobą zetknięte, zęby delikatnie złożone, a język leży na podniebieniu twardym, schowany za górny łuk zębowy.

To warunkuje prawidłowe oddychanie, żucie, połykanie, a w konsekwencji także wymowę oraz prawidłowy rozwój zgryzu.

Praca z logopedą

Zgłaszając się na terapię logoopedyczną w pierwszej kolejności wykonywana jest diagnostyka. Logopeda sprawdza sprawność elementów narządu orofacjalnego, czyli ocenia jak funkcjonuje podniebienie miękkie, wargi, żuchwa i język. Sprawdza także, czy nie ma asymetrii oraz problemów w postaci nieprawidłowego napięcia mięśniowego. Każdą z tych części rozbija na poszczególne funkcje mięśni i sprawdza, czy mają one takie kompetencje, jakie powinny mieć do zachowania prawidłowych pozycji.

Następnie oceniane jest jak te narządy współpracują podczas funkcji narządu, czyli sprawdzane jest np. co się dzieje z wargami, żuchwą, czy językiem podczas przełykania, gryzienia, żucia, czy oddychania, a na koniec jak one funkcjonują podczas artykulacji głosek. Na wizycie diagnostycznej pacjent ma za zadanie również spożywać jedzenie i picie o różnych konsystencjach tak, aby terapeuta mógł zaobserwować czynności połykania i żucia w naturalnych sytuacjach.

Po wizycie konsultacyjnej i postawieniu diagnozy można przejść do terapii. Zawsze zaczyna się ona od pracy nad mięśniami, czyli początek „mioterapii” to nauka prawidłowego oddychania i pozycji spoczynkowej jamy ustnej. Jest to przeprowadzane symultanicznie. Terapia polega na wykonywaniu różnych ćwiczeń, które ulepszają sprawność poszczególnych mięśni narządu orofacjalnego. Dopiero, gdy balans mięśniowy jest zachowany, przystępujemy do terapii połykania, gryzienia oraz żucia. Kiedy te funkcje są opracowane ostatnim elementem terapii logopedycznej jest korekta głosek.

Źródła; Katarzyna Miszczak

Artykuł Terapia miofunkcjonalna pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Nauka dwóch języków obcych dezorientuje dziecko i obniża jego inteligencję.

Stare, nieodpowiednio zorganizowane badania dowodziły, że dzieci wielojęzyczne mają niższy iloraz inteligencji niż dzieci jednojęzyczne. Nowe badania pokazały jednak, że poprzednie prace badawcze miały sporo błędów i niedociągnięć. Największą wadą tych badań było wybieranie do nich świeżo napływających do kraju imigrantów, którzy mieli słabszą znajomość angielskiego oraz bardziej stresującą sytuację życiową niż ich jednojęzyczni odpowiednicy. Nowe badania dowiodły, że dzieci bilingwalne wykazują więcej kontroli w pewnych aktywnościach, ale poza tym obszarem różnice pomiędzy dziećmi posługującymi się kilkoma językami oraz dziećmi dwujęzycznymi są nieistotne.

Dziecko powinno nauczyć się najpierw jednego języka, a dopiero później można rozpocząć naukę kolejnego.

Tak jak w micie powyżej, jest to stare przekonanie, poparte błędnymi badaniami. Dzieci, które uczą się dwóch języków we wspierającym, kochającym środowisku, przyswajają dobrze oba języki. Dzieci, które uczą się dwóch języków w stresującym środowisku, mogą mieć problemy z rozwojem językowym. Jednak takie same problemy w tym samym środowisku będą miały też dzieci uczące się tylko jednego języka.

Dziecko, które uczy się dwóch języków nie będzie czuło się dobrze w żadnym z nich. Zawsze będzie czuło się uwięzione pomiędzy dwiema kulturami.

Ludzie często ostrzegają przed problemami z tożsamością, które dziecko może rozwinąć, jeżeli rodzice naciskają na utrzymanie wielojęzycznego domu. Wierzą, że dzieci będą dorastać, nie identyfikując się silnie z żadnym z języków i stąd nie będą identyfikować się z grupami ludzi, którzy w tych językach mówią. Jednak dorośli, którzy sami dorastali w bilingwalnym środowisku, zapytani o to zjawisko, mówią, że nigdy nie mieli problemów z poczuciem przynależności. Dzieci, które czują się akceptowane przez obie kultury będą się identyfikować z obiema. Niestety, zdarzają się sytuacje, w których dwie kultury mają tak niezdrowe relacje, że dziecko zamiast identyfikować się z nimi, czuję się przez nie odrzucone. Nie jest to jednak kwestia wielojęzyczności.

Osoby wielojęzyczne muszą tłumaczyć ze swojego słabszego języka na język, w którym czują się pewniej.

Zdecydowana większość osób dwujęzycznych może myśleć w obu językach. Nie myślą, tak jak sądzi większość osób, tylko w jednym języku i nie tłumaczą natychmiast na drugi język, kiedy zajdzie taka potrzeba.

Dzieci, które dorastają w bilingwalnym środowisku będą świetnymi tłumaczami w przyszłości.

Nie wszystkie osoby dwujęzyczne są dobre w tłumaczeniach. Badania wykazały, że dorastanie w dwujęzycznym domu wcale nie daje przewagi w zawodzie tłumacza nad osobami, które stały się dwujęzyczne dopiero jako osoby dorosłe. Do tego zawodu przydatnych jest wiele innych umiejętności i osoby dwujęzyczne – tak jak jednojęzyczne – zbytnio się różnią, by można było tak łatwo generalizować. Jest tu jednak jeden ważny wyjątek. Tłumacze języka migowego, których widujemy w telewizji lub na różnych eventach, to zazwyczaj osoby słyszące, które mają głuchych rodziców, i które dorastały w bilingwalnym środowisku.

Osoby bilingwalne znają perfekcyjnie oba języki.

Osoby bilingwalne znają oba języki w stopniu, w jakim ich potrzebują. Niektóre osoby dwujęzyczne dominują w jednym języku, inni nie wiedzą, jak czytać i pisać w jednym z języków, jeszcze inni będą mieli taką samą, perfekcyjną płynność w obu językach. To, co należy mieć na uwadze, to różnorodność. Tak jak osoby jednojęzyczne, osoby wielojęzyczne, są różne, mają inne doświadczenia i historie.

Już nigdy nie będziesz dwujęzyczna. Ludzie nie mogą tak naprawdę nauczyć się języka po przekroczeniu wieku x.

Nauka języka jest prostsza, im młodsi jesteśmy. Istnieją powody o podłożu biologicznym ze względu na które niewiele osób dorosłych jest w stanie nauczyć się języka z akcentem native speakera. Jednak również jako osoby dorosłe jesteśmy w stanie rozwinąć cenne zdolności językowe i nauczyć się płynnie mówić w obcym języku.

Artykuł Dwujęzyczność – fakty i mity pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Zaburzenia Przetwarzania Słuchowego (APD) lub inaczej Centralne Zaburzenia Przetwarzania Słuchowego (CAPD) dotyczy zaburzeń w funkcjonowaniu zmysłu słuchu, które jest przyczyną nieprawidłowości na poziomie centralnego układu nerwowego, z jednoczesnym stwierdzeniem prawidłowej budowy ucha i pracy części obwodowej. Dlatego właśnie postawienie prawidłowej diagnozy jest o wiele trudniejsze w przypadku występowania APD. Nierzadko rodzice przechodzą długą drogę i wędrują od drzwi do drzwi lekarzy, jak i różnych terapeutów.

Inną przyczyną utrudnień w rozpoznaniu tej nieprawidłowości jest fakt, że badania weryfikujące przetwarzanie słuchowe jest przeprowadzane w Polsce najwcześniej w wieku 4 lat, a w profilaktyce i okresowych badaniach kontrolnych nie występuje wcale.

Czym objawia się APD?

Zawsze występują zaburzenia w rozumieniu mowy. Dziecko nie jest w stanie przetwarzać prawidłowo mowy, przez co wypowiedź może stać się niezrozumiała. Nie będzie to dotyczyło wszystkich dźwięków, dlatego zaobserwujemy dużą zmienność w zakresie rozumienia mowy, co przebiega zupełnie inaczej w przypadku głuchoty lub niedosłuchu. Rozwój mowy jest opóźniony, zasób słownictwa jest ubogi, podobnie jak umiejętność formułowania wypowiedzi i prowadzenia dialogu – naturalna konsekwencja występowania znaczących trudności z percepcją słuchową. Nauka pisania i czytania jest dla dziecka wyzwaniem i wymaga od niego większego wysiłku. Objawem, który nasila się wraz ze wzrostem potrzeb związanych z utrzymywaniem i inicjowaniem interakcji, są trudności emocjonalno – społeczne. Nieustanne i powtarzające się problemy z „nadążaniem” za rówieśnikami stają się nierzadko przyczyną występowania frustracji oraz rezygnowania z kontaktów społecznych.

Możemy podejrzewać u dziecka Zaburzenia Przetwarzania Słuchowego, gdy zaobserwujemy również takie objawy jak:

trudności z różnicowaniem głosek (dźwięczna – bezdźwięczna)

problemy z koncentracją

trudność z lokalizowaniem źródła głosu

bóle głowy i poczucie zmęczenia po przebywaniu w głośnym miejscu

W procesie diagnostycznym w kierunku stwierdzenia Zaburzenia Przetwarzania Słuchowego, poza logopedą i psychologiem, bierze również udział lekarz audiolog, który ostatecznie potwierdza lub wyklucza występowanie tej przypadłości, która nierzadko jest mylona z zespołem nadpobudliwości z deficytem uwagi. Poprawne postawienie diagnozy jest kluczem do podjęcia działań terapeutycznych, które mogą, przez tworzenie się nowych połączeń nerwowych, poprawić funkcjonowanie w układzie słuchowym. Najczęściej stosuje się terapię metodą Neuroflow, Johansena, Tomatisa lub Warnkego.

Źródła: Neuromind, Neuroflow ATS

Artykuł Zaburzenia przetwarzania słuchowego APD pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.

Jak to zauważyć i ocenić?

Zawsze wtedy, kiedy dany etap nie pojawił/ nie rozwinął się w odpowiednim momencie. A więc, kiedy dziecko:

• w wieku 12 miesięcy – nie mówi prostych słów np. mama, tata, papa, hau, mu. Powinno ich być 3 – 5. To są już pierwsze słowa i powinny się pojawić do ok. 15 m-ca życia. Im bliżej drugich urodzin, tym więcej słów maluch powinien powtarzać, uczyć się każdego dnia nowych, próbować wymawiać trudniejsze wyrazy, powtarzać je po dorosłych. Dostrzegalny jest znaczny przyrost słów;

• w wieku 2 lat – nie łączy dwóch słów w proste zdania np. Mama da/daj – Mamo daj, Lala aaa – Lala śpi, itp. Pojedyncze słowa lub jedynie wyrazy dźwiękonaśladowcze w tym wieku to poważne opóźnienie mowy dwulatka.

• w wieku 3 lat – nie buduje nadal prostych, ale jednak dłuższych zdań – złożonych z trzech – czterech elementów;

• w wieku 3 lat i więcej – nie mówi wcale, mówi mało, mówi niewyraźnie, w “swoim” języku, który rozumieją (albo nie) tylko jego najbliżsi.

Bywa, że te problemy poprzedzone są nieprawidłowościami w jeszcze wcześniejszych etapach – głużenia i gaworzenia.

Głużenie pojawia się między 2. a 3. miesiącem życia i polega na bezwarunkowym wydawaniu przypadkowych dźwięków, np. “a – buuuuuuuu”, “eeeeeee – uu. Głużąc, dziecko ćwiczy narządy mowy.

Gaworzenie natomiast powinno wystąpić około 5. – 6. miesiąca życia. To już bardziej świadome naśladowanie dźwięków mowy usłyszanych przez dziecko w otoczeniu. Zaczynają pojawiać się wtedy różne ciągi sylab. Jeśli gaworzenie nie występuje – może to oznaczać na przykład, że dziecko ma niedosłuch. A to będzie mieć bardzo negatywny wpływ na cały dalszy rozwój mowy. Jeśli nie słyszy – nie nauczy się mówić… Dlatego już ten etap jest bardzo ważny. Gaworzenie jest podwaliną dalszych etapów.

Symptomem zakłóceń w prawidłowym rozwoju mowy mogą być również takie sytuacje:

• dziecko nie reaguje na swoje imię,

• nie wykazuje chęci do komunikowania się z otoczeniem (również komunikacja niewerbalna),

• nie nawiązuje kontaktu wzrokowego,

• dostrzegalny regres mowy.

Jakie są przyczyny ORM?

Jest to zawsze złożony proces, ale można wyróżnić:

• zmiany anatomiczne aparatu artykulacyjnego: nieprawidłowa budowa języka, podniebienia, zniekształcenie zgryzu itp.;

• nieprawidłowe funkcjonowanie narządów mowy: niska sprawność warg, brak pionizacji języka itp.;

• nieprawidłowa budowa i funkcjonowanie narządu słuchu;

• niesprzyjające warunki do uczenia się mowy, czyli tzw. uwarunkowania środowiskowe;

• uszkodzenia (nawet te mikro) ośrodków mowy w mózgu i dróg nerwowych unerwiających narządy mowne;

• przyczyny psychiczne, np. brak zainteresowania mową innych lub własne wypowiedzi dziecka odbierane są przez nie jako trudne, męczące;

• opóźniony ogólny rozwój psychomotoryczny i emocjonalny dziecka.

Ogólną nazwę zaburzenia „opóźniony rozwój mowy” można podzielić na:

samoistny opóźniony rozwój mowy (SORM) oraz niesamoistny opóźniony rozwój mowy (NORM).

SORM mamy wtedy, gdy mowa czynna pojawia się z pewnym opóźnieniem. Jednak, gdy się pojawi, jest prawidłowa. Jej etapy po prostu pojawiają się później niż zakłada norma rozwojowa. SORM jest objawem zakłóceń, a nie zaburzeń procesu rozwojowego, gdyż występujące opóźnienie nie ma patologicznego podłoża. Rozwój innych sfer i funkcji psychomotorycznych przebiega przy tym z reguły prawidłowo. Mogą mu towarzyszyć trudności dodatkowe, jak: zaburzenia uwagi, pamięci, niezborność ruchowa, nieustalona lateralizacja. Zachowane jest rozumienie mowy.

Z kolei NORM – w odróżnieniu od opóźnienia samoistnego – ma patologiczny charakter, gdyż mowa nie rozwija się na prawidłowym podłożu. W następstwie działania różnorodnych szkodliwych czynników mowa może rozwijać się: albo z opóźnieniem i jej dalszy rozwój przebiega nieprawidłowo, albo we właściwym czasie, lecz w znaczącym stopniu odbiega od normy wiekowej i rozwojowej. Przyczyną NORM mogą być czynniki biologiczne lub/ i psychospołeczne.

Co ważne? Gdy mowa dziecka pojawia się za późno, nigdy nie wiemy czy będzie to samoistne czy niesamoistne opóźnienie. Nie wiadomo również jaka jest przyczyna i jak dalej rozwinie się sytuacja. Dlatego tak ważne jest, by nie lekceważyć problemu! Nie czekać aż „samo przejdzie”, aż „wyrośnie”, tylko udać się do logopedy po poradę. Może się okazać, że przyczyny są złożone i mowa nie pojawi się „sama”, ale będzie wymagać stymulacji, ewentualnie terapii.

Może być za późno na szukanie pomocy u logopedy?

Na szukanie pomocy nigdy nie jest za późno, ale im wcześniej o taką pomoc się zwrócimy tym lepiej dla dziecka. Jeśli rodzice nie zwrócą uwagi na problemy dziecka, a ono znajdzie się w przedszkolu nie potrafiąc mówić, to ciężko później nadrobić wiele rzeczy. Takie zderzenie dziecka, które dopiero zaczyna mówić z rówieśnikami, którzy są na wiele wyższym poziomie komunikacyjnym, jest krzywdą dla tego dziecka. Łatwiej pomóc mniejszemu dziecku, gdyż ono wszystko jeszcze odbiera jako zabawę, a już w wypadku czterolatka, czy pięciolatka, zabawa zmienia się w naukę. U malucha łatwiej przemycić pewne rzeczy i ogólnie stymulować jego rozwój.

Źródło: dr M. Kurowska artykuły różne, Instytut Edukacji Logopedycznej, Dr med. Artur Niedzielski,dr med.Michał Kotowski
Katedra i Klinika Otolaryngologii Dziecięcej, Foniatrii i Audiologii Uniwersytet Medyczny, Lublin

Artykuł Opóźniony rozwój mowy (ORM) pochodzi z serwisu Poradnia Terapeutyczna CREO.