Co powinno zaniepokoić rodzica?

Człowiek odbiera rzeczywistość wszystkimi zmysłami na raz. Szczególnie dziecko poznaje świat dotykając, słuchając, smakując i obserwując. Aby jak najpełniej doświadczać świata i uczyć się, nasze zmysły muszą ze sobą współpracować i tworzyć sprawny mechanizm.

Nieprawidłowy lub niepełny odbiór bodźców z któregoś ze zmysłów wprowadza chaos, powoduje niepewność i skłania do poszukiwania „brakujących” wrażeń. W ten sposób mózg dąży do równowagi i próbuje kompensować braki.

Procesy integracji sensorycznej rozpoczynają się już podczas okresu płodowego i trwają przez całe życie. Jeśli na pewnych etapach nie zostaną rozwinięte określone umiejętności, mogą pojawić się trudności z funkcjonowaniem dziecka w kolejnych stadiach rozwoju.

Chcąc upewnić się, że dziecko odpowiednio się rozwija, należy je bacznie obserwować. Tylko w ten sposób można dowiedzieć się, czy dzieje się z nim coś niepokojącego. Jednym z pierwszych symptomów mogą być problemy z zasypianiem i snem, wybiórczością jedzenia lub opóźnieniem rozwoju mowy. Alarmująca może być także zbyt mała bądź zbyt duża wrażliwość dziecka na bodźce zmysłowe.

Dotyk

Dotyk to najwcześniej rozwijający się, najważniejszy zmysł mający wielki wpływ na fizyczne, psychiczne i emocjonalne zachowanie człowieka. Poprzez powierzchnię skóry całego naszego ciała dostarcza informacji o fakturze, kształcie i rozmiarze przedmiotów. Mówi nam, czy w danej chwili jesteśmy aktywni, czy pasywni, czyli czy to my czegoś dotykamy, czy jesteśmy dotykani. Pomaga nam rozróżnić, czy to czego dotykamy, stanowi dla nas zagrożenie czy nie.

Niepokojące objawy:

Dziecko:

  • nie lubi być dotykane, przytulane, woli uścisk od całusa
  • nie lubi dotykać nowych faktur, nie lubi zabaw w piasku, malowania palcami,
  • unika używania rąk, ściska dłonie w pięści
  • odmawia mycia zębów, nie lubi czesania, obcinania i mycia włosów, obcinania paznokci, mycia twarzy, woli kąpać się w wannie niż pod prysznicem
  • reaguje negatywnie i emocjonalnie, gdy zostanie dotknięte niespodziewanie,
  • może być agresywne, popycha i szturcha inne dzieci
  • woli dotykać, niż być dotykanym, pociera dotknięte miejsca
  • reaguje zbyt mocno na bodźce bólowe
  • nie lubi chodzić boso,
  • lubi dotyk, domaga się by je dotykać, lubi gwałtowne zabawy
  • nie zauważa, że zostało dotknięte, często wydaje się nie reagować na ból fizyczny, nie zauważać, że się uderzyło
  • siada na dłoniach lub stopach

Równowaga

Równowaga – zmysł przedsionkowy dostarcza informacji na temat położenia głowy w stosunku do powierzchni ziemi, ruchu naszego ciała w przestrzeni oraz równowagi. Wrażenia odbierane są za pomocą ucha wewnętrznego.

Niepokojące objawy:

Dziecko:

  • nie lubi zajęć na placu zabaw tj. huśtanie, kręcenie, wspinanie, porusza się powoli, ostrożnie, jest statyczne
  • łatwo traci równowagę
  • jest niezdarne
  • często wpada na przedmioty/osoby
  • długo uczyło sie jeździć na rowerze
  • boi się chodzić po schodach, kurczowo trzyma się poręczy, boi się chodzić po krawężniku
  • potrzebuje ciągłego ruchu aby funkcjonować, pragnie intensywnych doznań ruchowych
  • lubi obroty dookoła osi, szybki ruch, lubi kręcenie na krześle obrotowym, skakanie na łóżku, często przyjmuje pozycję do góry nogami
  • może nie zauważać, że jest poruszane

Czucie głębokie

Czucie głębokie – zmysł proprioceptywny dostarcza informacji na temat pozycji ciała i ruchów części naszego ciała. Informacje te są wynikiem rozciągania i kurczenia się mięśni.

Niepokojące objawy:

  • nieprawidłowe napięcie mięśniowe – dziecko szybko się męczy, ma przeprosty w łokciach i kolanach, niewyraźnie mówi
  • dziecko jest niezdarne, celowo obija się o osoby i przedmioty w otoczeniu
  • psuje delikatne przedmioty, za mocno je ściska, podnosi przedmioty z większą/mniejszą siłą niż należy
  • trzyma ołówek lub kredkę za słabo, żeby wyraźnie coś napisać, albo tak mocno, że łamie rysiki
  • nadmiernie żuje lub gryzie przedmioty, zgrzyta zębami,
  • idąc tupie lub powłóczy nogami, uderza kijem lub innym przedmiotem w ścianę lub płot
  • woli mocno zawiązane sznurowadła i kaptury, ciasno zapięte paski

Wzrok

Wzrok – umożliwia nam identyfikowanie obrazu, przewidywanie tego co nas czeka i przygotowania się na reakcję. Używamy go do wykrycia kontrastu, zarysu i ruchu, żebyśmy się mogli obronić i kierować naszym ruchem w taki sposób, by wchodzić w znaczące reakcje z naszym otoczeniem, socjalizować się i uczyć.

Niepokojące objawy:

Dziecko:

  • nie lubi zasłaniania oczu
  • wydaje się wrażliwe na światło, wydaje się nadmiernie podekscytowane w jasno oświetlonych miejscach lub podczas oglądania telewizji
  • ma trudności z utrzymaniem wzroku na przedmiocie
  • ma trudności z przenoszeniem spojrzenia z jednego obiektu na drugi, np. z tablicy na zeszyt, robi błędy przy przepisywaniu
  • ma trudności ze śledzeniem przedmiotu, gubi się w czytanym tekście, czyta kilkakrotnie te same słowa, gubi słowa, pomaga sobie palcem, żeby się nie zgubić
  • odwraca wzory, litery, cyfry, myli podobne początki i końcówki wyrazów
  • nie lubi układanek, puzli, nie dostrzega podobieństw i różnic między obrazkami, słowami, symbolami, ma trudności w wyróżnieniu cech obiektów
  • miewa bóle głowy, pociera oczy, często mruga, mruży powieki

Słuch

Słuch – to podstawowa umiejętność odbierania dźwięków. Układ przedsionkowy i słuchowy współpracują przy przetwarzaniu wrażeń ruchu i dźwięku. Słuchowy układ nerwowy zaczyna działać jako pierwszy. Razem z układem przedsionkowym łączy się z mięśniami całego ciała i pomaga w regulowaniu ruchu, równowagi i koordynacji.

Niepokojące objawy:

Dziecko:

  • lubi wydawać głośne dźwięki, mówi głośno
  • wydaje się nadmiernie wrażliwe na dźwięki, jest zaniepokojone nagłymi hałasami, nie lubi konkretnych dźwięków
  • nie potrafi skupić się, bądź utrzymać uwagi na głosie, rozmowie, opowiadaniu, rozprasza się przez inne dźwięki
  • ma słabe wyczucie czasu i rytmu podczas klaskania, maszerowania, skakania na skakance
  • ma kłopoty z rozróżnieniem podobnie brzmiących słów
  • ma trudności w uczeniu się języków obcych
  • późno zaczęło mówić, zaburzona mowa
  • często nie potrafi określić kierunku, źródła dźwięku
  • ma trudności z rozpoznawaniem różnic między dźwiękami

Smak

Smak pokarmów w znacznej mierze zależy od wrażeń węchowych. Zmysł smaku, podobnie jak węchu, przystosowany jest do odbierania bodźców chemicznych.

Niepokojące objawy:

Dziecko:

  • nieprawidłowo odczuwa smak, odczuwa smak pomimo braku bodźca smakowego, nie czuje wszystkich smaków
  • unika/domaga się pokarmów o określonej konsystencji, fakturze
  • często wkłada przedmioty do buzi, poznaje otoczenie poprzez zmysł smaku

Węch

Zmysł powonienia odgrywa kluczową rolę w wielu sferach naszego życia. Jest szczególnie ważny dla rozwoju poznawczego i emocjonalnego w pierwszym okresie życia, gdy zmysł słuchu i wzroku nie są jeszcze do końca wykształcone.

Niepokojące objawy:

Dziecko:

  • reaguje negatywnie na wiele zapachów
  • nie reaguje na nieprzyjemne zapachy
  • często wącha ręce, przedmioty
  • ma problemy z rozróżnieniem poszczególnych zapachów

Jak zachowują się dzieci z zaburzeniami SI?

Zmysły odgrywają kluczową rolę w rozwoju przez całe nasze życie. Dzięki ich współpracy jesteśmy w stanie jeździć na rowerze, czytać książki, uczyć się, grać w piłkę nożną czy cieszyć się swoją ulubioną muzyką. Jednak co się dzieje kiedy nie odbieramy naszych zmysłów tak jak powinniśmy?

Kiedy mówimy o zaburzeniach Integracji Sensorycznej posługujemy się głównie terminami: nadwrażliwość i podwrażliwość.

Dzieci z nadmierną reaktywnością (nawrażliwością/nadreaktywnością) reagują na bodźce sensoryczne intensywniej, szybciej i/lub reakcja na nie trwa dłużej. Nadwrażliwość ta może występować w obrębie jednego lub więcej zmysłów. Jest to zaburzenie, w którym dziecko jest przytłoczone bodźcami, co wywołuje reakcje obronne lub wycofanie się z aktywności, czemu często towarzyszą silne emocje. Dzieci te często wydają się nadpobudliwe, impulsywne, agresywne. Jest to wynik przeciążenia sensorycznego. Łatwo wpadają w histerię, zmieniają nastroje, unikają aktywności grupowych. Boją się spróbować nowych rzeczy, są nadmiernie ostrożne.

Podwrażliwość (podreaktywność) powoduje niewystarczające reakcje na bodziec. Dzieci z podwrażliwością reagują wolniej i/lub stymulacja musi trwać dłużej, aby wywołać reakcję. Zaburzenie to może obejmować jeden lub więcej zmysłów jednocześnie. Dzieci radzą sobie z tym na dwa sposoby: są bierne lub aktywne. Dziecko bierne jest wycofane, preferuje zabawy w pomieszczaniu niż na placu zabaw. Ma trudności w nawiązywaniu i podtrzymaniu rozmowy, łatwo się męczy. Dziecko aktywne będzie poszukiwało bodźca, czasem w sposób nieakceptowany społecznie. Ciężko mu się wyciszyć, uspokoić. Wydaje się chaotyczne ruchowo.

Jak przebiega terapia SI?

Zaburzenia integracji sensorycznej nie miną samoczynnie, co oznacza, że muszą być usunięte poprzez odpowiednie ćwiczenia. W momencie, gdy rodzice zauważą nieprawidłowości w pracy układu nerwowego, powinni skonsultować się ze specjalistą od terapii integracji sensorycznej. Specjalista określi, czy niezbędne jest rozpoczęcie terapii i ustali, jakie ćwiczenia będą właściwe.

Terapia Integracji Sensorycznej (zwanej tekże Sensomotoryczną) przez dzieci odbierana jest jako zabawa. Terapeuta prowadzący zajęcia „bawi się” z dzieckiem w określony sposób, dostarczając odpowiednich bodźców do ośrodkowego układu nerwowego. Poprzez odpowiednie, celowe pobudzanie i wyciszanie układu nerwowego oraz podawanie stymulacji na określone zmysły, terapeuta poprawia funkcjonowanie układu sensorycznego dziecka.

Zajęcia z SI w naszej poradni odbywają się w specjalnie do tego przygotowanej Sali integracji sensorycznej, wyposażonej w nowoczesny sprzęt i atrakcyjne dla dzieci zabawki. Wiele ćwiczeń odbywa się na huśtawkach terapeutycznych, które dostarczają stymulacji w ruchu liniowym lub rotacyjnym oraz wymagają odpowiednich reakcji adaptacyjnych organizmu. Dodatkowo, dziecko wykonuje różne ćwiczenia ruchowe, doświadcza zadań wszystkimi zmysłami (stymulacja słuchowa, węchowa, proprioceptywna) i uczy się prawidłowo organizować te informacje.

Terapia integracji sensorycznej może być uzupełniana poprzez dodatkowe doświadczenia sensoryczne, które zapewniają urządzenia w Sali doświadczania świata. Doświadczenia te w sposób szczególny przyspieszają terapię wśród dzieci z zaburzeniami percepcji wzrokowej / w tym dotyczy to zarówno dzieci nadwrażliwych na bodźce świetlne jak i poszukujących silnej stymulacji wzrokowej/ ale również z innymi zaburzeniami integracji sensorycznej.

Zajęcia trwają 30 min (dla maluchów) lub 50 min dla starszych dzieci. Częstotliwość zajęć uzależniona jest od indywidualnych potrzeb pacjenta i waha się od jednego do trzech spotkań w tygodniu. Dodatkowo, terapeuta określa program prac domowych, które dziecko wykonuje w domu przy pomocy rodziców (ok. 5-10 min codziennie).

Warunkiem niezbędnym do rozpoczęcia zajęć z Integracji Sensomotorycznej jest przeprowadzenie Diagnozy Integracji Sensorycznej, która decyduje o przebiegu zajęć i rodzajach ćwiczeń, jakie dziecko powinno wykonywać.

Jak przebiega diagnoza/konsultacja SI?

Rozpoczęcie terapii Integracji Sensorycznej (SI) zawsze poprzedzone jest wykonaniem diagnozy SI u dziecka. Na podstawie informacji uzyskanych z diagnozy terapeuta przygotowuje indywidualny program terapeutyczny dla dziecka oraz wskazówki terapeutyczne dla rodziców, które powinni realizować w domu. Diagnoza składa się z trzech spotkań. Każda wizyta trwa 60 minut. Diagnoza obejmuje:

  • Wywiad z opiekunem, na którym terapeuta będzie pytał o rozwój dziecka w okresie: prenatalny (płodowy), perinatalny (okołoporodowy) i postnatalnego (po urodzeniowy); czas osiągania „kamieni milowych” w obszarze rozwoju ruchowego, poznawczego i mowy, stan zdrowia.
  • Przeprowadzenie Testów Południowo-Kalifornijskich (przeznaczonych przede wszystkim dla dzieci od 4 r.ż.), które oceniają między innymi: planowanie ruchu, różnicowanie wrażeń dotykowych, naśladownictwo ruchowe, równowagę, koordynację wzrokowo-ruchową.
  • Przeprowadzenie obserwacji klinicznej, która ocenia między innymi lateralizację, odruchy, napięcie mięśni, pracę gałek ocznych, poziom pobudzenia systemu przedsionkowego.
  • Obserwacje dziecka w czasie jego swobodnej i zaplanowanej aktywności oraz reakcji dziecka na proponowane zadania ruchowe z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu.
  • Omówienie pisemnej diagnozy SI wraz z zaleceniami.

Pierwsze dwa spotkania odbywają się z udziałem dziecka, na trzecim spotkaniu odbywa się omówienie diagnozy, na którym uczestniczy tylko rodzic.

Ze względu na wiek, rodzaj czy nasilenie zaburzeń, utrudniony kontakt czy niepełną współpracę, diagnoza może mieć inną formułę i nie obejmować wszystkich wyżej wymienionych punktów. Pełna diagnoza procesów integracji sensorycznej kierowana jest do dzieci od 4 r.ż., u dzieci młodszych wykonujemy wstępną diagnozę przetwarzania bodźców SI (2 spotkania) lub konsultację. Celem terapeuty jest określenie czy u podłoża trudności dziecka leżą zaburzenia procesów integracji sensorycznej. Terapia jest możliwa tylko wtedy gdy deficyty zostaną potwierdzone.

Jak się przygotować do pierwszej wizyty?

Przed pierwszą rozmową warto przypomnieć sobie jaki był przebieg ciąży, porodu, rozwoju dziecka, czy dziecko miało problemy zdrowotne i jakie leki zażywało, jakie czynniki zakłócają jego funkcjonowanie. Na pierwszą rozmowę warto wziąć ze sobą książeczkę zdrowia dziecka.

Konsultacja Integracji Sensorycznej

Rodziców, którzy nie są pewni czy konieczne jest przeprowadzenie diagnozy SI, a jednocześnie niepokoją ich zachowania dziecka, zapraszamy na konsultację SI z terapeutą. Konsultacja trwa 50 minut i odbywa się z udziałem dziecka:)